Community

Volg ons

Nieuws

“De waarheid is nooit precies zoals je denkt dat hij zou zijn ...”

  • SAMI Training Nederlands
  • SAMI Training English

Nieuwsarchief

Pesten

Pesten komt bij ons op school niet voor …

 

Pesten is trending topic. Het wordt steeds duidelijker dat het in toenemende mate voorkomt. In het groot, in het klein, op de voorgrond en op de achtergrond … waar niet eigenlijk? De intens verdrietige berichten in de media tonen onomwonden aan dat we met een serieus probleem te maken hebben.In onderwijsland werken collega’s zich een slag in de rondte om pesten te voorkomen. Toch blijkt dat maar al te vaak onvoldoende.

 

Om pesten uit te bannen dient er door de schoolleiding en de leraar gestuurd te worden op de ‘onderstroom en bovenstroom van de onderlinge verhoudingen’ binnen de school en klas. Onze ervaring als onderwijsbegeleiders is dat de kennis, ervaring en kunde over hoe je dat doet en wat daar voor nodig is nogal eens ontbreekt.

 

Reacties op pesten

Er worden vele initiatieven ontplooid om pesten de ‘kop in te drukken’. Er zijn ‘anti-pestprogramma’s’ ontwikkeld waarin sociaal-emotionele ontwikkeling centraal staat. De politiek buigt zich erover. Er is een landelijke roep om pesters stevig aan te pakken (maatregelen). Pestprotocollen worden ingevoerd. Conferenties over ‘pesten op de werkvloer’ worden georganiseerd.

 

Toereikend?

En hier, precies op dit punt, neemt onze verbazing en zorg toe. Want voor ons klinkt het allemaal zo curatief. En daardoor zit in dit cluster van reacties tegelijkertijd, onbedoeld, een soort toestemming verborgen dát er gepest mag en kan worden, dat het erbij hoort.

Het zegt zoiets van: ‘Wij zijn tegen pesten, maar als het gebeurt, hebben we er een sociaal-emotioneel programma, een protocol en/of een straf voor’. De woorden maar als, daar vallen we over.

 

Preventie

De aanpak is voornamelijk gericht op curatieve acties, die op zichzelf valide zijn. Maar deze zorgen er tevens voor dat er te eenzijdig gefocust wordt op het oplossen van het incident zelf. SAMI-training zou het graag preventiever ingestoken zien.

 

Als pesten speelt, is er voor ons meer aan de hand, veel meer. En dus is er ook veel meer nodig. Voor ons is de interessante vraag: Wat binnen een school zélf maakt eigenlijk dat pesten de ruimte krijgt? Of anders, wat is er binnen de school nog niet (voldoende) op orde waardoor het zich voordoet? Als we daar eens de vinger op zouden kunnen leggen. Wat wordt er niet gezien?

 

Het pestincident als bliksemafleider

Het lastige is dat de oorzaak van pesten zich altijd op een dieper niveau afspeelt. Anders zou het allang uitgebannen zijn. Onderwijs Nederland werkt zich immers een slag in de rondte om het niet te laten ontstaan maar toch lijkt het tot de dagelijkse gang van zaken te behoren. In het groot, in het klein, op de voorgrond en op de achtergrond … het is er.

Wij geloven erin dat doordat er iets niet op orde is, er spanning in het sociale systeem ontstaat. Deze spanning bouwt zich op en zal zich bij een bepaalde kritische hoeveelheid ontladen. Een vorm van ontlading is pesten.

 

Systeemproblematiek

Wij zijn systeemdenkers en hanteren een relationeel, dus verbindend, holistisch mens- en wereldbeeld. Wij gaan ervan uit dat wij zelf onderdeel zijn van een wereld die bestaat uit een ‘samenhangend netwerk’.

 

Dit geeft enerzijds aan dat we onze invloed, mogelijkheden en verantwoordelijkheid om zaken te kunnen veranderen niet mogen onderschatten. Door wel/niet aan ‘bepaalde touwtjes te trekken’, kunnen we immers iets in het netwerk in gang zetten. Dus ook pesten of juist de tegenpool: excellente samenwerking.

Anderzijds geeft het aan dat gebeurtenissen (dus ook pesten) nooit op zich staan, maar altijd deel zijn van een groter geheel en dat zij daarbinnen een bepaalde functie hebben.

 

Pesten als signaal

Gebeurtenissen hebben een signaalfunctie, ze ‘zeggen iets tegen je’, er zit een boodschap in verborgen over de gebeurtenis zelf, over de mens die erbij betrokken is én voor het grotere geheel. De kunst is voor het geheel en het detail ontvankelijk te (leren) zijn, er de juiste betekenis aan te geven, de lessen eruit te leren en er adequate vervolgstappen aan te geven.

Dat lukt alleen (!) als er een ‘groter’ referentiekader gecreëerd is waaraan je de betekenis van de gebeurtenis kunt afmeten en bespreekbaar kunt maken: het interne kompas.

 

Pestgedrag geeft het signaal, dat er iets niet op orde is in de relationele verhoudingen. Deze kenmerken zich doordat er in allerlei vormen (slaan, aftuigen, gniffelen, ogen wegdraaien, social media, etc), sprake is van twee elkaar aantrekkende krachten: macht en onmacht, daderschap en slachtofferschap, overheersing en onderdrukking, erbij horen en er niet bij horen: de pester en de gepeste.

 

Hoewel ook bij ons de sympathie uit gaat naar de gepeste, is de tragiek dat zij beiden (nog) niet weten hoe ze een gelijkwaardige menswaardige relatie kunnen aangaan en opbouwen. Ze zitten met elkaar verstrikt in een destructieve dans.

En hoe bizar dit ook klinkt … op een bepaalde manier hebben ze elkaar ook nodig. De een ontleent zijn bestaansrecht immers aan de ander.

 

[Een markant voorbeeld. Tijdens mijn beginjaren als bewegingsonderwijzer speelde een klas een potje voetbal. Alle spelers van partij A liepen op gezette tijden naar hun eigen keeper toe om hem een schop te geven. De keeper incasseerde emotieloos (jaja), het team acteerde alsof het normaal was (hoe bizar), hun groepsleerkracht gaf op mijn vraag: zie je dat? Het antwoord … “Ja, Marc is in de klas ook een moeilijk jongetje’ (hoe verbijsterend) … en ik mocht op het matje komen bij de directeur omdat ik in de klas bespreekbaar maakte wat niet besproken mocht worden (…).]

 

Ontwikkeling op meerdere niveaus

Als je vanuit dit perspectief naar pesten kijkt, geeft het aan dat er ‘iets’ relationeels niet op orde is in de dader én het slachtoffer. Dit is constaterend bedoeld en niet veroordelend.

Tegelijkertijd is er iets niet op orde in het totale schoolsysteem. Want hoe kan het dat deze relationele ontwikkeling zo’n destructieve vlucht kan nemen? Wat maakt dát dit pesten ontstaat en wát is er nog niet geleerd dat er feitelijk geleerd had moeten worden?

 

Er zijn in onze ogen naast de pester en gepeste ook andere ‘partijen’ in de school die ‘iets’ te ontwikkelen hebben op relationeel niveau. De oplossing om het pesten te bestrijden ligt daarom, hoe gek het ook klinkt, niet alleen bij de pester alleen, maar op meerdere niveaus. Dat betekent dat ‘ieders aandeel’ binnen het geheel onder de loep genomen moet worden.

 

 

Stelling

SAMI-training hanteert de volgende stelling: ‘Pesters en gepesten maken deel uit van een sociaal systeem (school, team, klas, mens) waarin ‘iets’ niet op orde is waardoor er collectieve ongewenste relationele excessen ontstaan, waarbij de leidinggevenden onmachtig zijn een gewenste cultuur te vormen en/of gewenste gedragsalternatieven in het collectief aan te brengen.’

 

Cultuurprobleem

Wij zijn er niet op uit om ‘iemand’ de schuld te geven of tegen de schenen te schoppen. We zijn er echter wel van overtuigd dat de eerste stap om pesten de school uit te bannen bij de schoolleiding begint. In een tijdvak dat schreeuwt om het leren smeden van hechte menswaardige verbindingen heeft zij een groot aandeel in het actief vormgeven, begeleiden, monitoren en controleren van een gewenste cultuur. Dat kan zij alleen als zij passende inspanningen verricht om deze daadwerkelijk neer te zetten (dat is in onze ogen iets anders dan een school draaiende houden).

 

Omdat de oorzaak van pesten binnen het sociaal systeem op een dieper niveau ligt, kun je het niet oplossen door middel van ‘recepten, pilletjes, protocollen, straf e.d.’ Er is iets van een andere orde nodig. Het vraagt om diepgaande geleide reflectie en actie en kan alleen ‘door het leraren(team) heen’.

 

Om cultuurvormende processen te kunnen begeleiden, moeten leidinggevenden deze eerst zelf doorlopen. In de ervaringen, kennis en kunde die zij hierin opdoen, ontwikkelen zij de sensitiviteit die noodzakelijk is om het gedrag in de klas te kunnen begeleiden. Alleen dán kunnen zij een enorm krachtige preventieve impuls de school ‘in sturen’ dat pestgedrag in een heel vroeg stadium tackelt.

 

In onze begeleidingstrajecten hebben we gezien dat, naast de verantwoordelijkheid die de pester en gepeste zelf hebben, een zwak intern kompas (waardenhuis, visie en missie), een onhandige inrichting en opbouw van de school, ontoereikende sturing op inhoud, procedures en vooral samenwerkingsprocessen door leidinggevenden en het ontbreken van een gemeenschappelijk leiderschapsconcept nadrukkelijk van invloed zijn op het ontstaan van of ruimte geven aan pesten.

Deze bouwstenen bepalen dat en hoe het ‘relationele spel’ binnen de school gespeeld wordt.

 

Integrale aanpak

Voor ons is het helder. Pesten is een cultuurprobleem binnen de school. Als je het wilt aanpakken, zit er maar een ding op: een integrale aanpak waarbij je datgene wat niet op orde is op orde gaat brengen. Daarmee verander je ‘het spel dat de spelers spelen’.

 

 De pester heeft specifieke thematiek op te lossen waarin het thema (on)macht centraal staat. Een intensief biografisch onderzoek, een bewustwordingsproces over de opvattingen over relaties en het ontlenen van zelfvertrouwen aan het kleineren van anderen zijn noodzakelijk. Daarbij moet de pester leren zich te verzoenen met het aandeel dat hij/zij geleverd heeft in de pestincidenten.

 

De gepeste heeft specifieke thematiek op te lossen waarin de thema’s ‘slachtofferschap’ en ‘eigenaarschap’ centraal staan. Een intensief biografisch onderzoek, een bewustwordingsproces waarin de persoonlijke krachtbronnen aangeboord worden en het ‘beschikbaar zijn’ voor de pester zijn noodzakelijk. De gepeste zal moeten leren zich te verzoenen met het aandeel dat hij/zij geleverd heeft in de pestincidenten.

 

①②Het team/de klas zal een hernieuwd proces van teamontwikkeling moeten doorlopen waarin de kwaliteit van relaties en herwaardering (van jezelf en de ander(en)) centraal staan. Ze zijn immers verwikkeld in beklemmende mensonwaardige relaties – ook diegenen die zich afzijdig houden. Allen worstelen, binnen de kaders van dit team/deze klas, met dezelfde menselijke thema’s … ze uiten het echter totaal verschillend.

 

 Binnen de school moet er gereflecteerd worden op datgene wat er niet op orde is en ieder zal zijn aandeel moeten nemen. Als pesten tot de vanzelfsprekendheden of de cultuur behoort, dan biedt het huidige interne kompas en het leiderschap er (on)bedoeld en (on)bewust ruimte voor. Leidinggevenden en hun teams moeten bereid zijn ‘een zuiverende blik naar binnen’ te werpen.

 

④ Er moet gereflecteerd worden op de opbouw en inrichting van de school. Zoals een fauteuil uitnodigt tot ‘lui zitten’, nodigt een kruk uit tot ‘recht zitten’. Opbouw en inrichting roepen specifiek gedrag op. Kan men nieuwsgierig zijn naar ‘de uitnodigingen tot pesten binnen de huidige opbouw en inrichting van de school’?

[Vraag maar eens aan je vroegere klasgenootjes hoe zij zich voelden als zij weer als laatste gekozen werden bij gym].

 

⑤ Er moet gereflecteerd worden op het leiderschapsprofiel van de leidinggevenden.

Leidinggevenden staan voor de keuze: cultuur volgen of cultuur vormen. Als pesten speelt en je er iets aan wilt doen, is cultuur vormen de enige optie. Maar weet elke leidinggevende wat daar voor nodig is, is deze ertoe in staat én krijgt hij/zij de noodzakelijke ruggensteun van de school zelf?

 

Probleemcirkel

Stel je eens voor dat de aanpak van pesten zich beperkt tot de pester. Met deze geïsoleerde aanpak wordt er een probleemcirkel in gang gezet. De pester wordt aangepakt (en krijgt daarmee vaak een voorbeeld hoe je macht in moet zetten) > na een tijdje treedt er verbetering op > de pester lijkt zijn gedrag te verbeteren, het pesten dooft, daardoor versoepelt de aanpak > door de versoepelde aanpak ontstaat er weer nieuwe ruimte waarin het pesten in alle hevigheid terugkomt. Het systeem zélf heeft immers geen verandering ondergaan. Dus, gek genoeg ‘nodigt’ het systeem vanzelf en onbewust een volgende pester uit om op te staan. Mensen die toch al ‘iets’ met het thema (on)macht hebben, zullen immers graag van deze uitnodiging gebruik maken.

 

Schuld of aandeel?

Pesten is, hoe gek het ook klinkt, een universeel menselijk thema. Dat betekent dat een school er niet per definitie schuldig aan is als het zich voordoet. De schuld ontstaat pas als er een patroon van pesten ontstaat en de reflectie en actie op het eigen aandeel uitblijven (1x = toeval, 2x = opmerkelijk, 3x = een patroon). Daarom speelt de leiding van een school in dit transitieproces, waarin veel emotionele energie verbruikt wordt, een alles bepalende rol.

 

Organisatiebelang

Pesten blokkeert de mogelijkheid om het volledige individuele en collectieve potentieel binnen een schoolorganisatie, team, klas aan de oppervlakte te laten komen. Daarmee belemmert het direct en indirect het bereiken van de doelstellingen en de resultaten van de schoolorganisatie.

[In schoolgidsen in Nederland staat dat de leerlingen begeleid worden in het ontwikkelen van zelfverantwoordelijkheid en zelfstandigheid. Als er niet gestuurd wordt op het aanbrengen van een gewenste cultuur en pesten ruimte krijgt, torpedeert een school hier haar eigen doelstellingen].

 

Nieuw trending topic: bouw LINKED organisaties

De toename van pesten is voor ons het signaal dat we niet (meer) weten hoe we succesvolle gemeenschappen (sociale systemen) kunnen bouwen waarin tegelijkertijd de beoogde resultaten behaald worden én de menselijke waardigheid floreert.

 

SAMI-training heeft deze handschoen opgepakt en heeft een krachtig en uniek concept ontwikkeld om aan energieke, vitale, inspiratievolle en pestvrije schoolorganisaties, de zogenaamde LINKED organisaties, te bouwen.

Wil je meer weten over dit unieke concept, lees dan ons boek: Op SAMI-expeditie in Onderwijsland.

 

Zou je eens willen doorpraten over de pestthematiek binnen jouw school?

Wil je de cultuur binnen jouw organisatie omvormen?

Ben je nieuwsgierig hoe en welk gemeenschappelijk leiderschapsconcept je kunt gebruiken?

Zoek je een concept waarin de 24th-Century Skills volledig in opgenomen zijn?

Wil je weten hoe je in je klas kunt werken met een Intern Kompas?

Ben je op zoek naar een kindercoach?

Klik hier

 

 


2016 Succesvol

2016 Succesvol

Wat een gaaf jaar hebben we achter de rug. Zittend bij ons vertrouwde vuurtje, terugkijkend op een bewogen jaar overvalt ons een gevoel van trots, Wat hebben we veel en mooie ‘dingen’ mogen beleven.

De wintertijd past misschien wel het beste op het reflectieve deel van onze SAMI-missie: True leaders reflect and act. We nemen wat afstand, zetten de drukte even ‘on hold’ en nemen een beschouwende positie in om terug- en vooruit te kijken.

In deze reflectie zit natuurlijk een ‘organisatorisch’ deel, en wie ons een beetje kent zeker ook een persoonlijk deel. Want geloof me … we doen heel, heel veel indrukken op in zo’n jaar die er niet om liegen. We raken en bespreken de dingen die ertoe doen in de levens van heel veel mensen. Natuurlijk doen deze ‘iets’ met je en raken ze onze persoonlijke ‘leiderschapstriade’. Ze confronteren en spiegelen ons in de volle breedte van onze geschiedenis, onze biografie, ons doen en laten en … onze toekomst.

Terugkijkend zijn we er trots op dat het boek ‘Op SAMI-expeditie in Onderwijsland’ uitgegeven is, dat de verkoop gestaag groeit en dat we in het verlengde hiervan 3 prachtige recensies ontvangen hebben. Volgend op dit boek hebben we een ‘werkboek’ Persoonlijk Leiderschap geschreven en daarnaast een ‘methode’ die we De Berg noemen. Deze laatste is bestemd voor het onderwijs en biedt de leraar krachtige mogelijkheden om in de klas een cultuur te bouwen waarin elke leerling tot zijn recht kan komen. Dat hier een schreeuwende behoefte aan is, behoeft geen uitleg.

Onze eerste SAMI-Winterpelgrimage heeft plaatsgevonden. Ongelofelijk gaaf om de wildernis in te trekken in dit jaargetijde, te kamperen op een meter sneeuw en een geweldige sledehondentocht te maken. De zomer en herfstvariant zijn net zo mooi, maar daar hadden we al meer ervaring mee. Als voorbereiding hebben we wederom een EHBO-wildernistraining en een GPS-training gehad. We mogen wel stellen dat we zelf, meer dan anders, nadrukkelijk getest zijn op deze tripjes. Het geeft vertrouwen dat we ook uitzonderlijke situaties kunnen ‘handelen’.

De opleiding SAMI-begeleider is ontwikkeld. Deze is bedoeld om mensen op te leiden in het SAMI-concept. Dat is geen eenvoudige opgave. Er wordt van hen verwacht passend te kunnen schakelen tussen training, mentoring, coaching, teamcoaching en advisering. We zijn intussen in accreditatie en in september gaan we starten.

Natuurlijk kijken we ook trots terug op een aantal mooie begeleidingstrajecten: een onconventionele adviseurstraining in de accountancy; verschillende ontwikkeltrajecten in het onderwijs (PO, MO, HBO); gave leiderschaps- en teamtrainingen voor een multinational bij wie we op de ‘official suppliers list’ geplaatst zijn; een inspirerende klus bij een ambitieus ICT-bedrijf: zij willen een wereldspeler worden. We bouwen hier aan een Academy (opleidingshuis); een overname in een familiebedrijf en nog veel meer.

Ons team is ook uitgebreid met 2 collega’s, Anne en Annette. Zij werken mee tijdens ‘onderwijstrajecten’ en zij, omdat ze deels nog voor de klas staan, vormen het ‘SAMI-laboratorium’. Alles wat we voor het onderwijs bedenken kunnen zij uittesten, aanscherpen en doorontwikkelen.

We zitten ook in een paar accreditatieprocessen (SNRO, NBA, Schooleider register, Leraren register). Onze trainingen persoonlijk leiderschap zijn al geaccrediteerd. Komend jaar staat in het teken van een systeemaccreditatie (het gehele SAMI-aanbod).

En 2017?

We gaan door met de ontwikkeling van Sami-training. De doelen voor komend jaar zijn gesteld. De strategie is uitgedacht en de meetlatten zijn helder.

De batterij is weer opgeladen en we gaan weer op pad: ‘Jodi lea buoret go oru’ - ‘het is beter op reis te zijn, dan jezelf op één plek vast te zetten’.

 


boek

Heeft u een vraag?

Neem contact op
text